Mazury to kraina kojarząca się przede wszystkim z „cudem natury”. Kulisy funkcjonowania przez sześć stuleci na pograniczu państw, kultur, języków i religii odcisnęły jednak swoje piętno nie tylko na historii, ale i krajobrazie kulturowym regionu. Widomym świadectwem tej przeszłości są „Szlak Zamków Gotyckich” oraz „Szlak Fortyfikacji Mazurskich”. Ten ostatni to ponad 400 km szlaku od Węgorzewa po Jeże i od Reszla po Żytkiejmy. Pragniemy Państwu zaproponować skróconą i zaktualizowaną propozycję wędrówki „Szlakiem mazurskich fortyfikacji”, która umożliwi przegląd przykładów architektury obronnej od średniowiecza po II wojnę światową.
Uwaga. Istotną część atrakcji szlaku stanowią schrony wysadzone przez saperów. Eksploracja ich wnętrz jest możliwa tylko w miejscach do tego przygotowanych. W przeciwnym wypadku wchodzenie do obiektów i na nie jest zabronione.
Giżycko – twierdza „Boyen”, jedyny na wschód od Łaby przykład XIX-wiecznej pruskiej „Festy” – artyleryjskiego fortu zaporowego łączący w sobie elementy charakterystyczne dla systemu bastionowego i poligonalnego. Obiekt w całości udostępniany turystom. Wstęp biletowany.
Grądy Kruklaneckie – w sąsiedztwie tzw. „zwalonego mostu” nad rzeką Sapiną mieszanka schronów powstałych pomiędzy 1915 i 1944 r. W większości wysadzone. Na uwagę zasługują unikalne „garnki Kocha” z betonowymi stropami i strzelnicami.
Pozezdrze – kompleks polowej kwatery dowódcy SS i Gestapo Heinricha Himmlera o kryptonimie Hochwald (Wysoki Las). Składał się z sześciu schronów, dwóch wartowni i podziemnego garażu. Pomimo wysadzeni schron główny zachowany w znośnym stanie.
Mamerki/Przystań – Kwatera Oberkommando des Heeres (Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych). To największy kompleks dowodzenia na terenie byłych Prus Wschodnich, na który składało się niemal 250 obiektów, w tym 30 ciężkich schronów żelbetowych. Niemcy nie zdążyli wysadzić schronów. Obecnie ciężkie schony są udostępniane turystom. W niektórych urządzono ekspozycje muzealne. Warto podziwiać panoramę Mamry i okolic oferowaną przez metalową wieżę widokową. Wstęp biletowany.
Gierłoż/Wilczy Szaniec – bez wątpienia najsłynniejszy obiekt szlaku, czyli wojenna kwatera Adolfa Hitlera „Wolfschanze” w Gierłoży koło Kętrzyna. Pomiędzy latem 1941, a jesienią 1944 r. to stąd kierowano przebiegiem walk nie tylko na froncie wschodnim, ale w całej Europie i Afryce Północnej. 20 lipca 1944 r. dokonano tu nieudanej próby zamachu na Hitlera. Wilczy Szaniec tworzyło ponad 200 obiektów (schrony, bunkry, baraki) zamieszkałych przez ponad 2000 osób. Kwatera została wysadzona w 1945 r. przez wycofujące się wojska niemieckie. Schrony, mimo zniszczeń, wciąż imponują swoimi rozmiarami. Obiekt jest całorocznie udostępniany. Wstęp biletowany.
Kętrzyn – przy rondzie na wysokości cmentarza komunalnego zachowane schrony przeciwlotnicze z okresu II wś. W centrum zamek krzyżacki/muzeum (powojenna rekonstrukcja) oraz unikalny gotycki kościół obronny – bazylika św. Jerzego.
Martiany – położony przy drodze Giżycko-Kętrzyn, na prywatnej posesji, jedyny nie zniszczony schron Giżyckiego Obszaru Ufortyfikowanego. Jest to schron typu Regelbau 105 wybudowany w 1939 r. Ocalał gdyż do końca lat sześćdziesiątych był obudowany drewnianą stodołą. Właściciel udostępnia (za opłatą) przejście i wjazd na podwórko. Wnętrze bunkra oświetlone, z zachowanymi napisami oraz częścią wyposażenia pancernego. W sąsiedztwie liczne wysadzone schrony.
Grzybowo/Lisi Ogon – tuż przed polem biwakowym na Półwyspie Lisi Ogon, jedyny na trasie zachowany punkt oporu piechoty Giżyckiej Pozycji Polowej. Tworzą go 2 schrony piechoty (Infanterieraum), schronu pogotowia (Bereitschaftsraum) i 2 wartownie (Wachtraum). Obiekty nie zostały uszkodzone, ale nie są przystosowane do zwiedzania, a ich eksploracja wymaga rozwagi, ostrożności i latarki.
Ryn – kolejny przykład krzyżackiej warowni, przebudowanej w XIX w. Obecnie zrewitalizowany obiekt hotelowy.
Mikołajki – przekształcona para wież ckm z 1899 r. na zachodnim skraju mostu pieszego, pozostałości po umocnieniach Pozycji Jezior Mazurskich. Amatorzy bardziej „wymagających” doznań mogą zaryzykować spacer torowiskiem ku dwóm schronom przy moście kolejowym.
Spychowo/Połom – ścieżka historyczna „Fortyfikacje Szczycieńskiej Pozycji Leśnej”. Oznakowany szlak o długości 5 km, „uzbrojony” w tablice informacyjne z wizualizacjami i szczegółowym opisem poszczególnych obiektów. Wszystkie obiekty są przystosowane do zwiedzania, choć warto wziąć ze sobą latarkę.
Guzianka/Ruciane-Nida – poza Giżyckiem największy węzeł oporu Pozycji Jezior Mazurskich złożony z trzech wież ckm, pięciu dzieł piechoty, polowego stanowiska ckm i dwudziałowej baterii przewoźnych wieżyczek Grusona kal. 53 mm. Obiekty połączone ścieżką spacerową. Przy śluzie Guzianka zlokalizowano jedną z trzech wież, dziś udostępnianą turystom.
Pisz – ścieżka historyczna „Piska Pozycja Ryglowa”. Przy wjeździe do Pisza od strony Rucianego schron bierny Regelbau 502, jedyny w Polsce schron tego typu. Wybudowany w 1939 r. Po renowacji wewnątrz schronu powstała ekspozycja militarno-historyczna, dostępna do bezpłatnego zwiedzania. Aktualnie na ścieżce można zwiedzić 8 schronów, w tym dwa po renowacji.
Orzysz – Muzeum Wojska, Wojskowości i Ziemi Orzyskiej i ekspozycja poświęcona poligonowi w Orzyszu.
Staświny – ruiny puntu oporu Giżyckiej Pozycji Polowej przy cmentarzu ewangelickim, grodzisk św. Góra nad brzegiem Jez. Wojnowo i zlokalizowany na nim schron GPP.
Lipińskie-Siedliska-Kruklin – odcinek drogi szutrowej z licznymi, wysadzonymi obiektami Giżyckiego Obszaru Ufortyfikowanego. Część na prywatnych polach, wszystkie nie przygotowane pod potrzeby turysty, a ewentualna eksploracja wymaga najwyższej ostrożności.
Giżycko – finał trasy w zabytkowej redicie wybudowanej koło 1868 r. dla ochrony mostu kolejowego w Giżycku. Obiekt przekształcony na potrzeby gastronomiczne. Smacznego!
