Mazury to kraina kojarząca się przede wszystkim z „cudem natury”. Kulisy funkcjonowania przez sześć stuleci na pograniczu państw, kultur, języków i religii odcisnęły jednak swoje piętno nie tylko na historii, ale i krajobrazie kulturowym regionu. I wojna światowa nie była wyjątkiem. Obszar Mazur był jedynym fragmentem terytorium Cesarstwa Niemieckiego, na obszarze którego toczyły się działania wojenne, a wschodnie skraje Mazur były nawet okupowane przez Rosję pomiędzy październikiem 1914, a lutym 1915 r. Bitwa pod Tannenbergiem, ściśle związana z nią obrona giżyckiej twierdzy „Boyen” oraz dwie bitwy nad Jeziorami Mazurskimi na trwałe wpisały się w historię tej wojny, a ich znaczenie wykraczało daleko poza realia regionalne. Widomym świadectwem tej przeszłości jest twierdza „Boyen”, fortyfikacje Pozycji Jezior Mazurskich i Giżyckiej Pozycji Polowej oraz pomniki i cmentarze rozsiane od Węgorzewa po Pis i Ruciane-Nidę. Śladami tej pamięci wiedzie zaproponowany przez Nas szlak dedykowany przede wszystkim turystom zmotoryzowanym.
Giżycko – twierdza „Boyen” oraz cmentarz pierwszowojenny, na którym spoczywają żołnierze armii niemieckiej, rosyjskiej, rumuńskiej, a także Belgowie polegli lub zmarli w okresie I wojny światowej.
Szymonka – na zakolu kanału pozostałości po baterii pod pancerne wieże przewoźne z działem kal. 53 mm konstrukcji zakładów Grusona w Magdeburgu. Przed kościołem pomnik upamiętniający mieszkańców parafii poległych w latach 1914-1918.
Mikołajki – para wież karabinów maszynowych z 1899 r. na zachodnim skraju mostu pieszego, pozostałości po umocnieniach Pozycji Jezior Mazurskich. Amatorzy bardziej „wymagających” doznań mogą zaryzykować spacer torowiskiem ku dwóm schronom przy moście kolejowym.
Guzianka/Ruciane-Nida – poza Giżyckiem największy węzeł oporu Pozycji Jezior Mazurskich złożony z trzech wież ckm, pięciu dzieł piechoty, polowego stanowiska ckm i dwudziałowej baterii przewoźnych wieżyczek Grusona. Przy śluzie Guzianka zlokalizowano jedną z trzech wież, dziś udostępnianą turystom do zwiedzania.
Snopki – cmentarz, miejsce spoczynku 22 żołnierzy armii niemieckiej oraz 43 armii rosyjskiej.
Pisz – kwatera wojenna przy Straży Pożarnej, ekspozycja Muzeum Ziemi Piskiej.
Jeglin – cmentarz położony przy drodze Pisz-Orzysz, około 500 m na południe od wsi Jeglin. Miejsce spoczynku 2 żołnierzy armii rosyjskiej oraz 26 armii niemieckiej.
Orzysz – cmentarz wojenny przy wyjeździe na Ełk składający się z części niemieckiej i alianckiej, na której pochowano, oprócz ofiar walk, również żołnierze przetrzymywanych w obozie jenieckim w Orzyszu (Rosjanie, Rumuni, Francuzi i Anglicy). Ma uwagę zasługuje ekspozycja Muzeum Wojska, Wojskowości i Ziemi Orzyskiej.
Konopki Wlk. – w sąsiedztwie drogi krajowej i starego cmentarza pomnik mieszkańców wsi poległych w latach 1914-1918.
Miłki – częściowo przekształcony pomnik pamięci ofiar I wojny światowej przed kościołem parafialnym. W jednym z okien kościoła malowana scena upamiętniająca wydarzenia z 1914-1915 r.
Paprotki-Paprotki Kolonia-Marcinowa Wola – alternatywna pętla umożliwiająca zwiedzenie cmentarzy wojennych w Paprotkach i Marcinowej Woli oraz na skraju Rez. Bagno Nietlickie (punkt widokowy).
Staświny – ruiny puntu oporu Giżyckiej Pozycji Polowej przy cmentarzu ewangelickim, schron na Św. Górze (dostępny tylko pieszo).
Kruklin – mogiła zbiorowa na dawnym cmentarzu ewangelickim.
Kożuchy Wielkie – kwatera wojenna żołnierzy niemieckich na dawnym cmentarzu ewangelickim. Pomnik w centrum wsi poświęcony poległych w I wś.
Sulimy – kwatera wojenna żołnierzy niemieckich na dawnym cmentarzu ewangelickim.
Kruklanki – cmentarz wojenny, miejsce spoczynku 20 żołnierzy armii niemieckiej oraz 54 armii rosyjskiej.
Wyłudy – kwatera wojenna przy wejściu na stary cmentarz ewangelicki. Spoczywa tu 13 żołnierzy armii niemieckiej.
Pozezdrze – pomnik upamiętnia 60 mieszkańców Pozezdrza poległych w czasie I wojny światowej. Kwatera wojenna na cmentarzu komunalnym.
Stręgiel – cmentarz wojenny przy drodze do Węgorzewa. Miejsce spoczynku 47 żołnierzy niemieckich i 60 rosyjskich.
Węgorzewo – tzw. wzgórze saksońskie lub wzgórze strzelców. Najpiękniej położony cmentarz wojenny na Mazurach, miejsce spoczynku 344 żołnierzy armii niemieckiej i 234 żołnierzy armii rosyjskiej. Punkt widokowy.
Kolonia Pozezdrze – cmentarz wojenny przy drodze krajowej, miejsce spoczynku 82 żołnierzy armii niemieckiej i 521 żołnierzy armii rosyjskiej.
Spytkowo – cmentarz wojenny położony w południowo-wschodniej części miejscowości, obok cmentarza ewangelickiego, miejsce spoczynku 21 żołnierzy armii niemieckiej oraz 3 żołnierzy armii rosyjskiej.
Giżycko – końcowy przystanek to pomnik żołnierzy 82. pułku artylerii polowej (2. Masurisches Feldartillerie-Regiment Nr. 82) znajdujący się w Lesie Miejskim w Gajewie. Zachowany cokół (wraz z jedną z płyt, na której opisano wojenny szlak bojowy jednostki) i fragment rzeźby. Autorem pomnika był Georg Fuhg z Pieniężna.
